اختلالات یادگیری اصطلاحی کلی برای طیف وسیعی از مشکلات یادگیری است. این اختلالات به معنای کم هوشی یا بی انگیزگی نیستند و کودکان مبتلا به آنها، تنبل یا کمهوش نیستند. در حقیقت، هوش اکثر آنها با دیگران تفاوتی ندارد. مغز آنها به سادگی ساختار متفاوتی دارد و این تفاوت بر نحوه دریافت و پردازش اطلاعات توسط آنها تأثیر میگذارد.
به عبارت ساده، کودکان و بزرگسالان دارای اختلال یادگیری، مطالب را به شکل متفاوتی میبینند، میشنوند و درک میکنند. این امر میتواند منجر به مشکل در یادگیری اطلاعات و مهارتهای جدید و استفاده از آنها شود. شایعترین انواع اختلالات یادگیری شامل مشکل در خواندن، نوشتن، اختلال یادگیری ریاضی، استدلال، گوش دادن و صحبت کردن است.
در حالی که هر کودکی گاهی اوقات در انجام تکالیف با مشکل مواجه میشود، اما اگر زمینهی خاصی از یادگیری به طور مداوم برای او مشکلساز باشد، ممکن است نشان دهندهی اختلال یادگیری باشد.
کودکان دارای اختلال یادگیری میتوانند به موفقیت برسند
مواجه شدن با احتمال ابتلای فرزندتان به اختلال یادگیری میتواند دشوار باشد. هیچ پدر و مادری نمیخواهد رنج فرزندش را ببیند. شاید از تأثیر این مسئله بر آیندهی فرزندتان نگران باشید یا در مورد گذراندن تحصیل او در مدرسه استرس داشته باشید. همچنین ممکن است از برچسب “کند ذهن” یا قرار گرفتن فرزندتان در کلاسی با سطح آموزشی پایینتر به دلیل جلب توجه به مشکلات یادگیری او، بیم داشته باشید.
اما نکتهی مهم این است که اکثر کودکان دارای اختلال یادگیری به اندازهی سایرین باهوش هستند. آنها فقط نیاز دارند تا به شیوهای متناسب با تواناییهای خاص خود آموزش ببینند. با کسب اطلاعات بیشتر در مورد اختلالات یادگیری به طور کلی و به خصوص دربارهی مشکلات یادگیری فرزندتان، میتوانید مسیر موفقیت او را در مدرسه و فراتر از آن هموار کنید.
نشانهها و علائم اختلالات یادگیری
اختلالات یادگیری در کودکان مختلف، بسیار متفاوت به نظر میرسد. یک کودک ممکن است در خواندن و املا دچار مشکل باشد، در حالی که کودک دیگری عاشق کتاب باشد اما نتواند ریاضی را درک کند. کودک دیگری هم ممکن است در درک صحبتهای دیگران یا برقراری ارتباط کلامی با مشکل مواجه شود. این مشکلات بسیار متفاوت هستند، اما همگی جزو اختلالات یادگیری به شمار میروند.
تشخیص اختلالات یادگیری همیشه آسان نیست. به دلیل تنوع بسیار زیاد، هیچ علامت یا ویژگی خاصی وجود ندارد که بتوان به طور قطع به وجود مشکل پی برد. با این حال، برخی از علائم هشداردهنده در سنین مختلف شایعتر هستند. اگر از این علائم آگاه باشید، میتوانید به سرعت اختلال یادگیری را در فرزندتان تشخیص داده و اقدامات لازم را برای دریافت کمک انجام دهید.

فهرستهای راهنمای زیر برخی از نشانههای رایج اختلالات یادگیری را ارائه میدهند. به خاطر داشته باشید که کودکانی که دچار اختلال یادگیری نیستند نیز ممکن است در زمانهای مختلف با برخی از این مشکلات مواجه شوند. نگرانی زمانی مطرح میشود که عدم تعادل ثابتی در توانایی فرزند شما برای تسلط بر مهارتهای خاص وجود داشته باشد.
نشانهها و علائم اختلالات یادگیری: سن پیشدبستانی
- مشکلات در تلفظ کلمات
- مشکل در پیدا کردن کلمهی مناسب
- مشکل در قافیهسازی
- مشکل در یادگیری حروف الفبا، اعداد، رنگها، اشکال یا روزهای هفته
- مشکل در پیروی از دستورات یا یادگیری روالها
- مشکل در کنترل مداد رنگی، مداد و قیچی یا رنگآمیزی داخل خطوط
- مشکل با دکمهها، زیپها، دکمههای فشاری یا یادگیری بستن بند کفش
نشانهها و علائم اختلالات یادگیری: سنین ۵-۹ سال
- مشکل در یادگیری ارتباط بین حروف و صداها
- عدم توانایی در ترکیب صداها برای ساخت کلمات
- اشتباه گرفتن کلمات پایه هنگام خواندن
- کندی در یادگیری مهارتهای جدید
- غلط املایی مداوم و اشتباهات مکرر در نوشتن
- مشکل در یادگیری مفاهیم اولیهی ریاضی
- دشواری در تشخیص زمان و به خاطر سپردن توالیها
نشانهها و علائم اختلالات یادگیری: سنین ۱۰-۱۳ سال
- مشکل در درک مطلب خواندن یا مهارتهای ریاضی
- دشواری با سوالات پایان باز امتحانی و مسائل کلمهای
- بی علاقگی به خواندن و نوشتن؛ اجتناب از خواندن با صدای بلند
- خط بد
- مهارتهای ضعیف سازماندهی (اتاق خواب، تکالیف و میز نامرتب و بینظم هستند)
- مشکل در دنبال کردن مباحث کلاسی و بیان افکار با صدای بلند
- نوشتن کلمهی یکسان با شکلهای مختلف در یک متن واحد
اهمیت توجه به نقاط عطف رشدی برای تشخیص اختلالات یادگیری
توجه به نقاط عطف طبیعی رشد برای کودکان نوپا و پیشدبستانی بسیار مهم است. تشخیص زودهنگام تفاوتهای رشدی میتواند نشان اولیهای از اختلال یادگیری باشد و مشکلاتی که زود شناسایی شوند، راحتتر قابل اصلاح هستند.
تأخیر در رشد ممکن است تا زمانی که کودک شما بزرگتر شود، به عنوان علامتی از اختلال یادگیری در نظر گرفته نشود، اما اگر آن را در سنین پایین تشخیص دهید، میتوانید زودتر مداخله کنید. شما بهتر از هر کسی فرزندتان را میشناسید، بنابراین اگر فکر میکنید مشکلی وجود دارد، ارزیابی توسط متخصص ضرری ندارد. همچنین میتوانید از متخصص اطفال خود یک نمودار نقاط عطف رشدی بخواهید یا به بخش «برای دریافت کمک بیشتر» در زیر مراجعه کنید.
انواع اختلال یادگیری
اختلالات یادگیری اغلب بر اساس مهارتهای درسی دستهبندی میشوند. اگر فرزند شما به مدرسه میرود، شایعترین انواع اختلالات یادگیری معمولاً به خواندن، نوشتن یا ریاضی مربوط میشوند.

اختلالات یادگیری در خواندن (نارساخوانی)
دو نوع اصلی اختلال یادگیری در خواندن وجود دارد. مشکلات اساسی خواندن زمانی رخ میدهند که فرد در درک ارتباط بین صداها، حروف و کلمات دچار مشکل باشد. مشکلات درک مطلب خواندن زمانی اتفاق میافتند که فرد قادر به درک معنی کلمات، عبارات و پاراگرافها نباشد.
نشانههای مشکلات خواندن عبارتند از:
- مشکل در تشخیص حروف و کلمات
- مشکل در درک معنی کلمات و مفاهیم
- کندی سرعت و روان نبودن خواندن
- ضعف در مهارتهای کلی واژگان
اختلالات یادگیری در ریاضی (ناتوانی در محاسبه)
اختلالات یادگیری در ریاضی بسته به نقاط قوت و ضعف دیگر کودک، بسیار متفاوت است. توانایی کودک در انجام ریاضی میتواند تحت تاثیر اختلال یادگیری زبان، اختلال بینایی یا مشکل در توالی، حافظه یا سازماندهی به شیوههای مختلفی قرار گیرد.
کودکی که دچار اختلال یادگیری در زمینهی ریاضی است، ممکن است در به خاطر سپردن و سازماندهی اعداد، علائم عملیات و حقایق عددی (مانند ۵+۵=۱۰ یا ۵×۵=۲۵) مشکل داشته باشد. همچنین، کودکانی که دارای اختلال یادگیری در ریاضی هستند، ممکن است در درک اصول شمارش (مانند شمارش با دوتا یا شمارش با پنج تا) یا تشخیص زمان مشکل داشته باشند.
اختلالات یادگیری در نوشتن (دیسگرافی)
اختلالات یادگیری در نوشتن میتواند شامل عمل فیزیکی نوشتن یا فعالیت ذهنی درک اطلاعات باشد. اختلال اساسی نوشتن به مشکل فیزیکی در شکلدهی حروف و کلمات اشاره دارد. اختلال در نوشتن بیانی نشاندهندهی مبارزه برای سازماندهی افکار روی کاغذ است.
علائم اختلال یادگیری در زبان نوشتاری حول محور عمل نوشتن میچرخند. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تمیزی و یکنواختی نوشتار
- به طور دقیق کپی کردن حروف و کلمات
- انسجام املایی
- سازماندهی و انسجام نوشتار
اختلالات یادگیری در مهارتهای حرکتی (دیسپراکسی)
مشکلات حرکتی به ناتوانیهایی در زمینه حرکت و هماهنگی اشاره دارد، چه در مهارتهای حرکتی ظریف (بریدن، نوشتن) و چه در مهارتهای حرکتی درشت (دویدن، پریدن) باشد. ناتوانی حرکتی گاهی اوقات به عنوان فعالیت “خروجی” شناخته می شود، به این معنی که به خروجی اطلاعات از مغز مربوط می شود. برای دویدن، پریدن، نوشتن یا بریدن چیزی، مغز باید بتواند با اندام های لازم برای تکمیل عمل ارتباط برقرار کند.
نشانههای احتمالی ابتلای فرزندتان به اختلال هماهنگی حرکتی شامل مشکلاتی در تواناییهای فیزیکی است که نیازمند هماهنگی بین چشم و دست هستند، مانند نگه داشتن مداد یا بستن دکمه لباس.
اختلالات یادگیری در زبان (آفازی/دیسفازی)
اختلالات یادگیری در زبان و ارتباط به توانایی درک یا تولید زبان گفتاری مربوط میشود. زبان همچنین به عنوان یک فعالیت خروجی در نظر گرفته میشود زیرا نیازمند سازماندهی افکار در مغز و فراخوانی کلمات مناسب برای توضیح یا برقراری ارتباط کلامی در مورد چیزی است.
نشانههای اختلال یادگیری مبتنی بر زبان، شامل مشکلاتی در مهارتهای زبان گفتاری است، مانند توانایی بازگویی داستان، روان بودن گفتار و توانایی درک معنای کلمات، دستورالعملها و موارد مشابه.
مشکلات پردازش شنوایی و بینایی: اهمیت گوش و چشم
اختلال پردازش شنوایی – متخصصان ممکن است به توانایی خوب شنیدن به عنوان «مهارتهای پردازش شنوایی» یا «زبان پذیرشی» اشاره کنند. توانایی شنیدن صحیح چیزها تأثیر زیادی بر توانایی خواندن، نوشتن و املا دارد. ناتوانی در تشخیص تفاوتهای ظریف صدا، صداگذاری کلمات و درک مفاهیم اساسی خواندن و نوشتن را دشوار میکند.
اختلال پردازش بینایی – مشکلات درک بصری شامل از دست دادن تفاوتهای ظریف در اشکال، وارونه کردن حروف یا اعداد، رد شدن از کلمات و خطوط، درک نادرست عمق یا فاصله، یا مشکل در هماهنگی چشم و دست است. متخصصان ممکن است کارکرد چشم را «پردازش بینایی» بنامند. درک بصری میتواند بر مهارتهای حرکتی، درک مطلب خواندن و ریاضی تأثیر بگذارد.
امید برای اختلالات یادگیری: مغز می تواند تغییر کند
علم در درک عملکردهای داخلی مغز پیشرفت های زیادی کرده است و یکی از اکتشافات مهمی که امید جدیدی را برای اختلالات یادگیری به ارمغان می آورد، «انعطافپذیری عصبی» (neuroplasticity) نامیده می شود. انعطافپذیری عصبی به توانایی طبیعی مغز برای تغییر در طول زندگی اشاره دارد.
مغز در طول زندگی قادر است اتصالات جدیدی ایجاد کند و سلول های مغزی جدیدی را در پاسخ به تجربه و یادگیری تولید کند. این دانش منجر به درمان های نوآورانه جدید برای اختلالات یادگیری شده است که از توانایی تغییر مغز بهره می برد. برنامه های نوآورانه، مانند برنامه Arrowsmith، از تمرینات استراتژیک مغز برای شناسایی و تقویت نقاط ضعف شناختی استفاده می کنند.
به عنوان مثال، برای کودکانی که در تشخیص تفاوت بین صداهای مختلف در یک کلمه مشکل دارند، برنامه های یادگیری مبتنی بر رایانه جدیدی وجود دارد که سرعت صداها را کاهش می دهد تا کودکان بتوانند آنها را درک کنند و به تدریج سرعت درک خود را افزایش دهند.
این اکتشافات در مورد تحرکپذیری عصبی به همه دانشآموزان مبتلا به اختلالات یادگیری امید میدهد و تحقیقات بیشتر ممکن است منجر به درمانهای جدیدی شود که به جای ارائه صرفاً راهبردهای مقابلهای برای جبران ضعفها، بر علل واقعی اختلالات یادگیری تمرکز کنند.
چگونه درک مغز به اختلال یادگیری کمک میکند؟
با استفاده از تشبیه تلفن، سیمکشی معیوب در مغز مسیرهای عادی ارتباط را مختل میکند و پردازش آسان اطلاعات را دشوار میسازد. اگر سرویس در منطقه خاصی از شهر قطع شود، شرکت تلفن ممکن است با سیمکشی مجدد اتصالات، مشکل را برطرف کند.
به طور مشابه، مغز تحت شرایط یادگیری مناسب، توانایی سازماندهی مجدد خود را از طریق ایجاد اتصالات عصبی جدید دارد. این اتصالات جدید، مهارتهایی مانند خواندن و نوشتن را که با اتصالات قدیمی دشوار بود، تسهیل میکنند.
تشخیص و ارزیابی اختلالات یادگیری
اجازه ندهید کسی به شما بگوید “صبر کنید و ببینید” یا “نگران نباشید” در حالی که فرزندتان در حال دست و پنجه نرمیدن با مشکلات است. صرف نظر از اینکه مشکلات فرزندتان ناشی از اختلال یادگیری باشد یا خیر، مداخله لازم است. بررسی موضوع و اقدام کردن هرگز اشتباه نیست.
به خاطر داشته باشید که پیدا کردن کسی که بتواند کمک کند ممکن است زمان و تلاش زیادی به همراه داشته باشد. حتی متخصصان گاهی اوقات اختلالات یادگیری را با ADHD و سایر مشکلات رفتاری اشتباه میگیرند. ممکن است مجبور باشید کمی جستجو کنید یا به بیش از یک متخصص مراجعه کنید.
در این مدت، سعی کنید صبور باشید و به یاد داشته باشید که همیشه پاسخهای واضحی دریافت نخواهید کرد. خیلی درگیر تعیین برچسب برای اختلال فرزندتان نشوید. این را به عهده متخصصان بگذارید. در عوض، روی اقداماتی که میتوانید برای حمایت از فرزندتان و رفع علائم او به روشهای عملی انجام دهید، تمرکز کنید.
روند تشخیص و ارزیابی اختلالات یادگیری
تشخیص اختلال یادگیری یک فرآیند است. این فرآیند شامل تست، بررسی سابقه و مشاهده توسط یک متخصص آموزش دیده می شود. پیدا کردن یک متخصص معتبر اهمیت دارد. با مدرسه فرزندتان شروع کنید، و اگر آنها نتوانستند به شما کمک کنند، از پزشک یا دوستان و خانواده ای که به طور موفق با اختلالات یادگیری برخورد کرده اند، سوال کنید.
انواع متخصصانی که ممکن است برای تشخیص و ارزیابی اختلالات یادگیری صلاحیت داشته باشند عبارتند از:
- روانشناسان بالینی
- روانشناسان مدرسه
- روانپزشکان کودک
- روانشناس آموزشی
- روانشناس رشدی
- عصب روانشناس
- متخصص سنجش روانی
- کاردرمانگر (اختلالات حسی را که می تواند منجر به مشکلات یادگیری شود، مورد ارزیابی قرار می دهد)
- گفتاردرمان
گاهی اوقات چندین متخصص به صورت تیمی برای دستیابی به یک تشخیص دقیق با هم همکاری می کنند. آنها همچنین ممکن است از معلمان فرزندتان نظر بخواهند.
ادغام، توالی و انتزاع: اصطلاحات تخصصی در مورد نحوه عملکرد مغز
یک متخصص حرفهای اختلالات یادگیری ممکن است به اهمیت «ادغام» برای یادگیری اشاره کند. ادغام به درک اطلاعاتی که به مغز داده شده است اشاره دارد و شامل سه مرحله است:
- توالی (Sequencing): به معنی قرار دادن اطلاعات در ترتیب درست.
- انتزاع (Abstraction): به معنی درک کردن مفهوم اطلاعات.
- سازماندهی (Organization): به توانایی مغز برای استفاده از اطلاعات برای شکلگیری افکار کامل اشاره دارد.
هر سه مرحله مهم هستند و فرزند شما ممکن است در یک یا چند مورد از این زمینهها ضعف داشته باشد که باعث ایجاد مشکل یادگیری شود. به عنوان مثال، در ریاضی، توالی (توانایی قرار دادن چیزها به ترتیب) برای یادگیری شمارش یا ضرب (و همچنین یادگیری حروف الفبا یا ماههای سال) مهم است.
به طور مشابه، انتزاع و سازماندهی بخشهای مهمی از مهارتها و تواناییهای آموزشی متعدد هستند. اگر فعالیت خاصی در مغز به درستی انجام نشود، یک مانع برای یادگیری ایجاد خواهد کرد.
کمک به کودکان اختلال یادگیری
در مواجهه با اختلالات یادگیری، دانستن اینکه چه کاری باید انجام دهید و از کجا کمک بگیرید، همیشه آسان نیست. مراجعه به متخصصانی که میتوانند مشکل را شناسایی و تشخیص دهند، قطعا مهم است. همچنین باید با مدرسه فرزندتان همکاری کنید تا برای او سازگاری ایجاد کنید و کمکهای آموزشی تخصصی دریافت کنید.
اما نقش خودتان را نادیده نگیرید. شما فرزندتان را بهتر از هر کس دیگری میشناسید، بنابراین در بررسی گزینههای خود، یادگیری در مورد درمانها و خدمات جدید و نظارت بر آموزش فرزندتان پیشقدم باشید.
- نوع اختلال یادگیری فرزندتان را بشناسید.
- دریابید که این اختلال چگونه بر فرآیند یادگیری تأثیر می گذارد و چه مهارت های شناختی درگیر هستند.
- اگر درک کنید که اختلال یادگیری چگونه بر فرزندتان تأثیر می گذارد، ارزیابی روشهای یادگیری آسانتر میشود.
درباره درمانها، خدمات و نظریههای جدید تحقیق کنید.
- علاوه بر اینکه از نوع اختلال یادگیری فرزندتان مطلع هستید، خودتان را در مورد مؤثرترین گزینههای درمانی موجود آموزش دهید. این میتواند به شما در دفاع از فرزندتان در مدرسه و دنبال کردن درمان در خانه کمک کند.
درمان و خدمات را در خانه دنبال کنید.
- حتی اگر مدرسه منابع لازم برای درمان بهینه اختلال یادگیری فرزندتان را نداشته باشد، میتوانید این گزینهها را به تنهایی در خانه یا با یک درمانگر یا معلم خصوصی دنبال کنید.
نقاط قوت فرزندتان را پرورش دهید.
- حتی اگر کودکان دارای اختلال یادگیری در یک حوزه یادگیری با مشکل مواجه هستند، ممکن است در حوزه دیگری بدرخشند. به علایق و اشتیاقات فرزندتان توجه کنید. کمک به کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری برای توسعه علایق و نقاط قوتشان به احتمال زیاد به آنها در زمینه های دشوار نیز کمک خواهد کرد.
مهارت های اجتماعی و عاطفی: چگونه می توانید کمک کنید
اختلالات یادگیری می تواند برای کودکان بسیار ناامید کننده باشد. تصور کنید با مهارتی که همه دوستان شما به راحتی از پس آن بر می آیند، مشکل داشته باشید، نگران خجالت کشیدن جلوی کلاس باشید، یا در بیان خودتان با مشکل مواجه شوید. برای کودکان بسیار باهوش با اختلالات یادگیری – که سناریوی غیر معمولی نیست – همه چیز می تواند دو برابر ناامید کننده باشد.
کودکان دارای اختلال یادگیری ممکن است در ابراز احساسات خود، آرام کردن خود و خواندن نشانه های غیرکلامی از دیگران مشکل داشته باشند. این می تواند منجر به مشکل در کلاس درس و با همسالان آنها شود. خبر خوب این است که شما به عنوان والدین می توانید تاثیر زیادی در این زمینه ها داشته باشید.
مهارت های اجتماعی و عاطفی، برای همه کودکان، مهمترین شاخص های موفقیت هستند – و این شامل کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری نیز می شود. آنها در پیش بینی موفقیت و خوشبختی مادام العمر، بر هر چیز دیگری از جمله مهارت های تحصیلی ارجحیت دارند.
اختلالات یادگیری و چالش های تحصیلی همراه آن می تواند منجر به عزت نفس پایین، انزوا و مشکلات رفتاری شود، اما این اجباری نیست. شما می توانید با ایجاد یک سیستم حمایتی قوی برای کودکان دارای اختلال یادگیری و کمک به آنها برای یادگیری بیان خود، مقابله با ناامیدی و عبور از چالش ها، با این موارد مقابله کنید.
با تمرکز بر رشد فردی فرزندتان، نه فقط بر دستاوردهای تحصیلی، به آنها کمک خواهید کرد تا عادات احساسی خوبی را بیاموزند که زمینه موفقیت را در طول زندگی فراهم می کند.